Czym właściwie jest tulpa?

W różnych miejscach tulpa bywa różnie definiowana, możemy spotkać się m. in. z następującymi definicjami, wziętymi z portali poświęconych tulpom:

Tulpa jest bytem stworzonym w naszym umyśle, zachowującym się niezależnie od naszej świadomości, równoległym do niej.1


Tulpa jest autonomicznym bytem istniejącym w mózgu “hosta”. Odróżniają się od hosta tym, że posiadają własną osobowość, własne opinie i zachowania, niezależne od tych należących do hosta. Są świadome siebie i świata. W pełni rozwinięta tulpa jest lub jest nierozróżnialna z czującym, inteligentnym bytem koegzystującym ze świadomością hosta.2


To rodzaj wyobrażonego towarzysza. Charakteryzuje się wysoką niezależnością względem hosta – czyli Ciebie, osoby “goszczącej”. Jest dodatkową osobą lub osobowością, którą kształtujesz w swoim umyśle. Dodatkowym tokiem myślowym. Może podejmować własne decyzje, dochodzić do wniosków niezależnych od Twoich. 3

Niestety, na obecną chwilę nie są nam znane żadne przekonujące dowody naukowe, które miałyby wykazywać możliwość istnienia u człowieka bytu spełniającego którąś z tych definicji. Część ludzi z tulpowej społeczności uważa jednak swoją tulpę (lub tulpy, bo można mieć więcej niż jedną) za właśnie takie byty lub osoby. Czy słusznie? Na obecną chwilę nie jesteśmy w stanie również wykluczyć, że tak jest, ale przecież nie na sceptykach spoczywa ciężar dowodu w tej sytuacji.

Przyjrzyjmy się innej definicji, tym razem z jednego z nielicznych artykułów naukowych poświęconych tulpom:

Tulpas, a term reportedly borrowed from Tibetan Buddhism, are imaginary companions who are said to have achieved full sentience after being conjured through ‘thought-form’ meditative practice. Human ‘hosts’, or tulpamancers, mediate their practice through open-ended how-to guides and discussion forums on the Internet and experience their Tulpas as semi-permanent auditory and somatic hallucinations.4

Tu autor pisze o tulpach jako o wymyślonych przyjaciołach, które osiągnęły zdolność odczuwania, a są odczuwane przez hostów jako słuchowe i cielesne halucynacje. Część tulpowej społeczności jednak uważa, że tulpa jest czymś zupełnie innym niż wymyślony przyjaciel, a utożsamianie tulp z wymyślonymi przyjaciółmi infantylizuje je.

Naukowcy badający wymyślonych przyjaciół posługują się różnymi definicjami wymyślonego przyjaciela, bywa że nawet w badaniach naukowych pojęcie wymyślonego przyjaciela jest traktowane intuicyjnie.5 Wielu naukowców w definicji wymyślonego przyjaciela odnosi się do tego, że wymyśleni przyjaciele występują u dzieci,5 ale niektórzy mówią też o wymyślonych przyjaciołach występujących u dorosłych.6 7 Kwestia, czy wymyślony przyjaciel powinien jest jednoznacznie kojarzony z dziećmi, pozostaje więc niejednoznaczna, a zarzut o infantylizację tulp przy porównywaniu ich do wymyślonych przyjaciół – budzący wątpliwości.

Jeśli mamy jednoznacznie określić definicję tulpy, to trzeba by się zdecydować, czy tulpa jest świadomym bytem niezależnym od hosta czy wymyślonym przyjacielem. A może są jakieś inne możliwości? Zanim podejmiemy decyzję, warto przyjrzeć się bliżej doświadczeniom, które jako społeczność deklarujemy.

Jak tulpy są postrzegane przez hostów?

Różni hostowie różnie postrzegają tulpy, ale znajdzie się wiele punktów wspólnych, obecnych w naszym mniemaniu u większości hostów.

Celowość tworzenia tulpy

Większość hostów celowo tworzy swoje tulpy, choć zdarza się, że do społeczności przychodzą osoby, które swoich towarzyszy mieli już od jakiegoś czasu, często uważając ich za wymyślonych przyjaciół, altery(o nich za chwilę coś powiemy) lub dajmony(“personifikacja podświadomości”8). Dlatego uważamy, że tulpa w ogólności nie musi być tworzona celowo.

Podstawowe interakcje z tulpami

Możemy rozmawiać z naszymi tulpami w myślach. Komunikacja następuje w obie strony – tulpa również do nas mówi i odczuwamy, że jej przy tym nie kontrolujemy, że nasza tulpa ma własne opinię, własną wolę. Przynajmniej od pewnego momentu, bo tulpę tworzymy celowo wyobrażając sobie interakcje z nią, w tym również wypowiedziane przez nią słowa. Jak to się ma do wymyślonych przyjaciół? Niektóre dzieci mówią wprost, że ich wymyśleni przyjaciele są udawani.9 Ale to nie znaczy, że w każdym przypadku są, z niektórych relacji wynika, że nie ma się nad nimi pełnej kontroli.6 10

Tulpa ma swoją formę – wyobrażony wygląd, z którym się utożsamia. Formą tulpy najczęściej jest człowiek, zwierzę lub postać fantastyczna. Może mieć oryginalny wygląd lub inspirowany postacią fikcyjną lub rzeczywistą. Podobnie jak wymyślony przyjaciel u dziecka.9

Mając wyobrażony wygląd tulpy, możemy wchodzić z nią w wyobrażone interakcje, np. przytulać ją. Możemy przy każdej z wymienionych czynności wizualizować formę tulpy, ale nie jest to niezbędne do miłego spędzania z nią czasu.

Relacje tulpy z hostem i z innymi

W relacjach hosta z tulpą, tulpa może pełnić różne role. Może być dla nas przyjacielem, partnerem, kochankiem, opiekunem, podopiecznym. Nasze relacje mogą się zmieniać z czasem i rozwojem tulpy, czasami nawet odwrócić w stosunku do pierwotnych.

Wreszcie, tulpa może wchodzić w relacje nie tylko z hostem. Nic nie stoi na przeszkodzie, by mogła gadać z innymi ludźmi, na przykład na naszym czacie. Albo z innymi tulpami. Dwie tulpy mogą dyktować swoim hostom tekst do napisania i w ten sposób się komunikować.

Mając świadomość tego, czego powszechnie doświadczają członkowie tulpowej społeczności i że z bardzo podobnymi doświadczeniami spotkali się badacze przy wymyślonych przyjaciołach, hipoteza, że tulpy są po prostu wymyślonymi przyjaciółmi póki co wydaje się być prawdopodobna.

Kontrola ciała przez tulpę

Część tulpowej społeczności odczuwa jednak coś, o czym w przypadku wymyślonych przyjaciół u dzieci raczej się nie mówi – kontrolę ciała przez tulpę. Mówi się o dwóch rodzajach kontroli – possession i switching.

Possession (w polskiej społeczności nazywane zwykle po prostu kontrolą lub przejęciem), to stan w którym host oddaje tulpie częściową lub całkowitą kontrolę nad ciałem, sam jednak pozostaje świadomy.11

Switching (w polskiej społeczności nazywany zamianą), to stan w którym host oddaje tulpie całkowitą kontrolę nad ciałem, a samemu staje się nieaktywny.11

Nie wszyscy członkowie społeczności umieją kontrolę/zamianę.12 Z tych, którzy umieją, większość używa jej sporadycznie, żeby tulpa mogła porozmawiać ze znajomymi na czacie bez ich pośrednictwa lub realizować jakieś swoje małe hobby typu rysowanie. Jednak niektórzy dają tulpom istotną część swojego życia – ich tulpy chodzą do szkoły/pracy, spotykają się z własnymi znajomymi. Można powiedzieć, że tulpa pełni u nich funkcję alternatywnej tożsamości.

Podobieństwa i różnice z DID

U tych osób, które zamieniają się z tulpą często i na długo, przypomina to trochę dysocjacyjne zaburzenie tożsamości (ang. DIDDissociative Identity Disorder) , tj. zaburzenie, w którym jedna osoba ma wrażenie posiadania wielu osobowości, zwanych alterami.13

DID jest uważane za konsekwencje traumy przeżytej w dzieciństwie i rzadko występuje w oderwaniu od innych problemów psychicznych.14 Osoba z DID bardzo często nie wie o swoich alterach i nie pamięta tego, co robiły.14

Wiele dowodów wskazuje na to, że osoby ze zdiagnozowanym DID nie udają posiadania alterów.13. Nie ma jednak przekonujących dowodów świadczących o koegzystowaniu u ludzi różnych osobowości.13 W szczególności, badania pokazują, że mimo odczuwanej różnicy w pamięci u alterów, mają one nawzajem dostęp do swoich wspomnień.13

Altery, tu podobnie jak tulpy i wymyśleni przyjaciele, mogą mieć wyobrażony wygląd ludzi, zwierząt, postaci fantastycznych. 13 Pojawiają się relacje o alterach powstałych z dawnych wymyślonych przyjaciół.6

Tulpy, które umieją kontrolować ciało, można próbować porównywać do alterów, jednak są istotne różnice, które klasyfikację tulp jako alterów wydają się wykluczać. Po pierwsze, tworząc tulpę jesteśmy świadomi jej istnienia, osoby z DID bardzo często nie są świadomi istnienia swoich alterów. Zdecydowana większość osób doświadczających kontroli ciała przez tulpę nie doświadcza amnezji, która występuje w DID. Tulpy nie powstają nieświadomie w wyniku traumy, ale zazwyczaj tworzymy je celowo.

Wrażenie niezależnego działania

Obok wymyślonych przyjaciół i osobowości mnogiej, istnieje jeszcze jeden koncept, który może przypominać tulpy.

Wrażenie niezależnego działania zachodzi, gdy fikcyjna postać jest postrzegana jako posiadająca własne myśli, słowa i/lub akcje.10

Badanie, z którego pochodzi powyższa wypowiedź, obejmowało doświadczenia pisarzy z bohaterami ich piśmiennictwa. Autorzy rozmawiają ze swoimi postaciami, np. spierając się z nimi o ich los w powieści, ale też o wydarzenia w rzeczywistym świecie. Odczuwają, że ich postacie posiadają własną wolę.

W tulpowej społeczności pisarze nie wydają się stanowić znacznej części społeczności, ale patrząc na doświadczenia deklarowane przez pisarzy z badania, brzmią one dla nas znajomo. Spędzając czas z tulpą, rozmawiamy z fikcyjną postacią, która wydaje się nam autonomiczna. Tulpa czasami żyje tylko w naszej wyobraźni, ale zwykle bywa również świadoma istnienia rzeczywistego świata i możemy odczuwać, że posiada o jego elementach własną opinię. Myślę, że możemy uznać, że obcując z tulpami mamy wrażenie ich niezależnego działania, podobnie jak pisarze z badania.

Wnioski

Na podstawie powyższych rozważań, formułujemy następujące wnioski:

  • Tulpa jest postrzegana jako postać, posiadająca wyobrażony wygląd (formę), z którą można rozmawiać, wchodzić w wyobrażone interakcje fizyczne, wizualizować ją. Twórcy tulp odczuwają je jako posiadające własną wolę, niezależną od nich. Część członków społeczności deklaruje możliwość kontroli ciała przez ich tulpy.
  • Nie ma podstaw, by stwierdzić, że tulpa wymyślonym przyjacielem nie jest. Wymyślony przyjaciel nie musi być typowo dziecięcym doświadczeniem7 6 i może wykazywać autonomię10. Co więcej, pojawiały się nawet relacje z kontroli ciała przez wymyślonego przyjaciela.6
  • U części członków społeczności, która dużo czasu spędza pozwalając tulpom na kontrolę, tulpa pełni rolę alternatywnej tożsamości. Doświadczenia tych ludzi wykazują podobieństwo do osobowości mnogiej. Trudno jednak mówić tu o zaburzeniu psychicznym, ponieważ robią to celowo i nie deklarują odczuwania w związku z tym problemów.
  • Obcując z tulpami, prawdopodobnie odczuwamy coś podobnego do tego, co odczuwają pisarze obcując ze swoimi fikcyjnymi postaciami – wrażenie niezależnego działania.

Na podstawie tych wniosków proponujemy następującą definicję tulpy:

Tulpa to fikcyjna postać, posiadająca własną tożsamość i sprawiająca wrażenie niezależności od hosta (swojego twórcy). Tulpa może rozwinąć umiejętność kontroli ciała hosta, a nawet pełnić funkcję jego alternatywnej tożsamości.

comments powered by Disqus